Keselamatan Ubat: Ketum – Kawan atau Musuh?

Apa Itu Ketum?

Ketum atau kratom (Mitragyna speciosa) ialah tumbuhan tropika yang banyak ditemui di negara Asia Tenggara seperti Thailand, Indonesia, Malaysia, Myanmar dan Papua New Guinea. Di Malaysia, pokok ini tumbuh secara semula jadi terutamanya di kawasan utara dan pantai timur Semenanjung.

Sejak dahulu lagi, masyarakat tempatan menggunakan daun ketum dalam perubatan tradisional. Namun, persoalan sama ada ketum merupakan sahabat kesihatan atau ancaman kepada masyarakat masih menjadi perdebatan sehingga hari ini.

Potensi Manfaat Kesihatan Ketum

Dalam amalan tradisional, daun ketum digunakan untuk membantu melegakan pelbagai masalah kesihatan seperti:

• Sakit belakang dan sakit badan.
• Demam dan batuk.
• Keletihan akibat kerja fizikal yang berat.
• Pengurusan simptom diabetes.
• Membantu mengawal tekanan darah tinggi.

Walaupun terdapat pelbagai dakwaan mengenai manfaat tersebut, kajian saintifik yang kukuh masih belum mencukupi untuk mengesahkan keberkesanan serta keselamatan ketum sebagai rawatan perubatan moden. Oleh itu, penggunaannya perlu dinilai dengan berhati-hati.

Kandungan Aktif dan Cara Ketum Berfungsi

Daun ketum mengandungi lebih daripada 40 jenis alkaloid. Sebatian utama yang paling banyak ditemui ialah mitragynine, yang menyumbang sebahagian besar kandungan aktif tumbuhan ini.

Selain itu, 7-hydroxymitragynine (7-HMG) turut dikenal pasti sebagai komponen psikoaktif penting yang mempengaruhi sistem saraf manusia.

Kesan pengambilan ketum bergantung kepada dos yang diambil:

Dos Rendah

Pada kuantiti yang kecil, ketum bertindak sebagai perangsang yang boleh:

• Meningkatkan tenaga dan fokus.
• Mengurangkan rasa letih.
• Membantu individu meneruskan aktiviti fizikal dalam tempoh yang panjang.

Dos Tinggi

Pengambilan dalam jumlah yang lebih besar pula boleh menghasilkan kesan seperti:

• Pengurangan rasa sakit (analgesik).
• Rasa euforia atau keseronokan melampau.
• Kesan sedatif dan mengantuk.
• Perubahan emosi serta pemikiran yang menyerupai penggunaan opioid.

Inilah antara faktor utama yang menyebabkan ketum sering disalahgunakan oleh sesetengah pihak.

Risiko dan Kesan Sampingan Penyalahgunaan Ketum

Walaupun ada yang melihat ketum sebagai herba tradisional yang bermanfaat, penggunaannya tanpa kawalan boleh membawa pelbagai risiko kesihatan.

Antara kesan buruk yang pernah dilaporkan termasuk:

• Kemurungan pernafasan.
• Hilang selera makan.
• Gangguan kemurungan dan kebimbangan.
• Episod psikosis.
• Serangan sawan.
• Ketagihan dan pergantungan fizikal.

Dalam kes tertentu, pengambilan dos berlebihan turut dikaitkan dengan kematian, terutamanya apabila dicampur dengan bahan lain yang memberi kesan kepada sistem saraf.

Sifat psikoaktif mitragynine menjadikan ketum berpotensi untuk disalahgunakan, sekali gus menimbulkan kebimbangan dalam aspek kesihatan awam.

Status Undang-Undang Ketum di Malaysia

Di Malaysia, mitragynine dikawal di bawah Akta Racun 1952 sebagai bahan psikotropik.

Mengikut peruntukan undang-undang, aktiviti berikut dianggap sebagai kesalahan:

• Mengimport ketum.
• Mengeksport ketum.
• Menghasilkan produk berasaskan mitragynine.
• Menjual atau mengedarkan bahan tersebut.
• Memiliki mitragynine tanpa kebenaran.

Pesalah boleh dikenakan hukuman denda sehingga RM10,000, penjara maksimum empat tahun, atau kedua-duanya sekali.

Namun begitu, pokok ketum itu sendiri bukanlah tanaman yang diharamkan. Penanaman atau pertumbuhan semula jadinya masih dibenarkan di Malaysia, menjadikan penguatkuasaan lebih tertumpu kepada aktiviti pemprosesan, pengedaran dan penjualan.

Kontroversi dan Masa Depan Penyelidikan Ketum

Perbahasan mengenai ketum tidak hanya melibatkan aspek undang-undang, malah turut merangkumi potensi perubatan dan ekonomi.

Ramai penyelidik berpendapat bahawa kajian saintifik yang lebih mendalam perlu dijalankan bagi:

• Mengenal pasti manfaat terapeutik sebenar.
• Menentukan tahap keselamatan penggunaannya.
• Membuka peluang pembangunan industri farmaseutikal tempatan.
• Menyumbang kepada kemajuan akademik dalam bidang perubatan herba.

Walau bagaimanapun, sehingga bukti klinikal yang mencukupi diperoleh, penggunaan ketum secara bebas dan tanpa pemantauan profesional tidak digalakkan.

Kesimpulan: Ketum – Kawan atau Musuh?

Ketum mempunyai sejarah penggunaan tradisional yang panjang dan berpotensi menawarkan manfaat tertentu kepada kesihatan. Namun, sifat psikoaktifnya serta risiko ketagihan dan penyalahgunaan tidak boleh dipandang ringan.

Pendekatan yang seimbang, berpandukan bukti saintifik dan peraturan undang-undang, amat penting dalam menentukan masa depan penggunaan ketum di Malaysia. Buat masa ini, kesedaran masyarakat mengenai risiko dan kesan sampingan ketum perlu terus dipertingkatkan demi melindungi kesihatan awam.